Voorbij het JEI-label: wat een echte Marokkaanse Startup Act vereist

De essentie in één zin: Marokko heeft een nuttig maar beperkt label (JEI, 2019); Tunesië beschikt sinds 2018 over een volledige Startup Act; het verschil tussen beide is niet cosmetisch, het bepaalt wie fondsen kan werven, personeel kan aannemen en kan exporteren onder concurrerende voorwaarden.

De vaststelling

Het label Jeune Entreprise Innovante (JEI), dat sinds 18 september 2019 wordt uitgegeven door het Agence de Développement du Digital, vergemakkelijkt voornamelijk betalingen via internationale kaarten (tot 1.000.000 MAD/jaar) voor de aankoop van digitale diensten in het buitenland. Het is een nuttig cashflow-instrument, geen wettelijk stelsel. Het omvat noch de uitgebreide belastingvrijstelling, noch de versoepelde wisselkoersregeling voor internationale fondsenwerving, noch het statuut van werknemer-aandeelhouder (stock-opties) dat een volledige Startup Act biedt.

Tunesië heeft dit debat al in 2018 beslecht: hun Startup Act combineert een wettelijk label, een sabbatical voor ambtenaren die een bedrijf starten, een wisselkoersgarantie en een specifieke fiscaliteit. Beschikbare quasi-experimentele evaluaties tonen meetbare effecten aan op de oprichting en overleving van gelabelde bedrijven — een bewijslast die Marokko nog niet kan leveren voor het eigen instrument, bij gebrek aan een rigoureuze ex-ante/ex-post vergelijking.

Waarom dit het moment is (Three Horizons, 1-5 jaar)

H1 (heden): het JEI coëxisteert met de GITEX-cohorten (Morocco 100/200) zonder een eenduidige wettelijke architectuur — een stapeling van labels, geen statuut. H2 (12-24 maanden): de druk van internationale zichtbaarheid (CAN 2025, voorbereidingen WK 2030) creëert een venster waarin het gelijktijdig verduidelijken van verschillende regelgevende kaders politiek minder kostbaar is dan in een normale periode. H3 (24-48 maanden, wenselijk): een eenduidig wettelijk statuut, gebouwd op reeds geteste bouwstenen (ADD als certificerende instelling, CCG/Tamwilcom als financieringsgarant), dat de huidige stapeling van incidentele labels vervangt.

Aanbevelingen

• Aan de wetgever: de exacte kloof tussen het huidige JEI en een volledige Startup Act doorlichten alvorens nieuwe sectorale labels te vermenigvuldigen — elk extra label zonder eenduidig statuut maakt de leesbaarheid voor buitenlandse investeerders complexer.
• Aan internationale investeerders: verwar het JEI-label niet met de juridische zekerheid van een Startup Act — de due diligence moet dit onderscheid integreren, met name voor grensoverschrijdende financieringsstructuren.
• Aan het ADD: een dashboard publiceren voor de opvolging van de meer dan 500 JEI-gelabelde bedrijven (overleving, werkgelegenheid, fondsenwerving) — een minimale voorwaarde opdat een toekomstige Marokkaanse Startup Act gebaseerd kan worden op data in plaats van enkel op internationale vergelijking.

Methode

Gecombineerde aanpak STEEP + Three Horizons (Sharpe/Bibby), korte tot middellange termijn (1-5 jaar), aangepast aan een regelgevende transformatie die in ontwikkeling is in plaats van vastgelegd.

Referenties

• Ali, N., Calì, M., & Rijkers, B. (2025). Promoting innovative startups: Quasi-experimental evidence from Tunisia. Journal of Development Economics, 177, 103539.
• Sold, K. (2018). The Tunisian Startup Act. Carnegie Endowment for International Peace.
• Menon, C., DeStefano, T., Manaresi, F., Soggia, G., & Santoleri, P. (2018). The evaluation of the Italian "Start-up Act". OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, No. 54.
• Agence de Développement du Digital (ADD). (2019). Label Jeune Entreprise Innovante.